Klasztor Franciszkanów
Klasztor Franciszkanów
Grota Matki Bożej z Lourdes
Powstanie Groty ku czci Matki Bożej z Lourdes
Władze pruskie zwlekały z wydaniem pozwolenia na budowę kościoła i klasztoru, obawiając się, że franciszkanie będą działać na rzecz polskości Śląska. Realizacja pierwotnego projektu budowy była zatem niemożliwa.
Obchody 50. rocznicy objawień Matki Bożej w Lourdes natchnęły zakonników do stworzenia pomnika ku czci Matki Bożej, który stałby się zarazem obszernym miejscem do odprawiania nabożeństw. Miała to być grota na wzór lourdzkiej. Rząd pruski zezwalał na stawianie tego rodzaju obiektów, więc już w marcu 1905 roku ruszyły prace budowlane pod nadzorem niemieckiego architekta Karola Bauma. Konstrukcję groty wykonano z 188 tys. cegieł. Wymurowaną budowlę obłożono wulkanicznym tufem trachitowym. Ciemnobrązową skałę trachitową w ilości 150 ton sprowadzono z wulkanicznych gór Eifel nad Renem. Pochodzi ona z kamieniołomu w miejscowości Andernach.
Grotę poświęcono w sierpniu 1905 roku. W obecności blisko 30 tysięcy pielgrzymów aktu poświęcenia dokonał przełożony Kustodii św. Jadwigi z Wrocławia – o. Krystian Kozubek.
Budowa kościoła i klasztoru
Wkrótce skończyły się stawiane przez rząd pruski trudności co do budowy kościoła i klasztoru. Zaowocowało to położeniem w 1906 r. kamienia węgielnego i rozpoczęciem wznoszenia zabudowań. Wspaniała sylwetka kościoła w stylu neoromańskim stanęła już w 1907 r.
Na szczycie wieńczącej świątynię kopuły umieszczono miedziany posąg św. Franciszka. We wrześniu 1907 r. zakonnicy przenieśli się do nowego klasztoru, a w niespełna rok później, 19 lipca 1908 r., książę biskup wrocławski Jerzy kardynał Kopp dokonał uroczystej konsekracji kościoła w obecności około stu tysięcy wiernych.
Historia sprowadzenia franciszkanów do Panewnik
Szybki rozwój górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku w II połowie XIX w. spowodował zwiększenie zapotrzebowania na siłę roboczą w tym okręgu. Gwałtowny napływ ludności z innych prowincji pruskich, szczególnie z Wielkopolski, stał się powodem angażowania do pracy duszpasterskiej zakonników, zwłaszcza znanych i popularnych franciszkanów. Wkrótce duchowieństwo diecezjalne zaczęło rozważać projekt, by sprowadzić ich do okręgu przemysłowego na stałe. W odpowiedzi na propozycję ks. Ludwika Skowronka postanowiono osiedlić franciszkanów w Panewnikach, miejscowości oddalonej od kościoła parafialnego w Mikołowie o ok. 8 km. Atmosfera tego miejsca sprzyja skupieniu i wyciszeniu. Od razu zakupiono większą ilość gruntu, jakby z myślą o przyszłym rozwoju placówki.
Na początku grudnia 1902 roku pierwsi bracia – Tacjan Hante i Ubald Miera – zajęli tymczasowe lokum: jednopiętrowy dom w Starych Panewnikach, który z pomocą mieszkańców zaadaptowali na klasztor. Urządzili też kaplicę mogącą pomieścić 300 osób. Uroczyste wprowadzenie zakonników do klasztoru nastąpiło 22 grudnia 1902 roku.
Z czasem z pracy duszpasterskiej franciszkanów zaczęli korzystać coraz liczniejsi wierni, nie tylko z Panewnik, ale i dalszej okolicy.
Początki parafii panewnickiej
Z latami Panewniki przeistaczały się w wielki ośrodek życia religijnego. Po konsekracji kościoła stały się celem licznych pielgrzymek, m.in. bractw kościelnych. Największe rzesze wiernych gromadziły odpusty Porcjunkuli i św. Ludwika IX króla, patrona panewnickiej świątyni.
Ojciec gwardian Wilhelm Rogosz sprowadził do Panewnik w 1913 r. relikwie św. Męczenników – biskupów Romana i Ptolomeusza oraz Towarzyszy. Ustalono wtedy, że nie będzie się tworzyć oddzielnej parafii w Panewnikach, natomiast od 1914 r. franciszkanie przejmą duszpasterstwo wiernych z Panewnik, Piotrowic, Ligoty i okolic.
Od tej pory przy kościele można było zakładać bractwa religijne i organizować pielgrzymki. Naprzeciwko klasztoru utworzono cmentarz gminny.
Franciszkanie, kultywując tradycję swojego zakonu, każdego roku w grudniu, przypuszczalnie od r. 1908, ustawiali stajenkę bożonarodzeniową.
Adoracja przy żłóbku ściągała zawsze do kościoła w Panewnikach tłumy wiernych. Co roku w okresie świąt stajenka betlejemska gromadzi w każdą sobotę i niedzielę wiernych archidiecezji katowickiej według różnych stanów, m.in.: kobiety, mężczyzn i dzieci, chóry kościelne, młodzież i chorych.
W czasie pierwszej wojny światowej klasztor nie mógł normalnie funkcjonować. Poległo wtedy czterech franciszkańskich duszpasterzy polowych, ponadto odnotowano wiele innych strat. Po wojnie nastał okres powstań i niepokojów. Sytuacja klasztoru ustabilizowała się dopiero około roku 1920.
Z powodu wzrostu liczby ludności w gminie Piotrowice, odłączono tę gminę od stacji duszpasterstwa w Panewnikach, tworząc w 1930 r. zaczątek nowej parafii. W roku 1934 duszpasterstwo prowadzone przez zakonników zyskało status parafii dla gmin Panewniki i Ligota. Parafia pw. św. Ludwika IX, króla erygowana została 12.02.1934 r. Jej administratorem został o. Karol Bik. Granice tej parafii przetrwały aż do 1951 roku, kiedy to utworzono na części jej terenu odrębną parafię Katowice-Brynów.
Franciszkanie jako propagatorzy kultu męki Pańskiej wznosili stacje drogi krzyżowej na terenie sąsiadującym za klasztorem i grotą lourdzką. Z początku kalwarię tworzyły umieszczone na drewnianych słupach obrazy stacyjne wraz z przywiezionymi z Jerozolimy przez o. Władysława Schneidera cząstkami ziemi świętej. W 1936 r. powstał Komitet Budowy Kalwarii, do którego należeli: prowincjał o. Michał Porada, budowniczy klasztoru o. Wilhelm Rogosz, budowniczy kalwarii o. Karol Bik-Zdzieszowski oraz architekt Mączyński i malarz Ligoń. W roku 1937 rozpoczęto budowę kaplic panewnickiej kalwarii. Większość z nich ukończono przed wybuchem II wojny światowej.
W związku z nadaniem kościołowi w roku 1954 tytułu „Wniebowzięcia NMP” i zaliczeniem zespołu sakralnego w Panewnikach do sanktuariów maryjnych, postanowiono zbudować wokół klasztoru 15 kaplic różańcowych. Pierwsze wykopy pod ich budowę rozpoczęto 7 maja 1955 r. Poświęcenia dokonano kolejno: części radosnej – 21.11.1957 roku, bolesnej – w roku 1959, chwalebnej – 22.09.1963 roku.
Franciszkanie, dysponując własną profesjonalną drukarnią, prowadzili duszpasterstwo także poprzez ożywioną działalność wydawniczą; ukazywały się periodyki „Szkoła Seraficka” i „Głos Świętego Franciszka”.
Najważniejsze daty
od 1902 r. do 1949 r.
1902 (22 grudnia)
Sprowadzenie franciszkanów do Katowic.
1904
Rozpoczęcie budowy groty lourdzkiej.
1905 (28 sierpnia)
Poświęcenie groty lourdzkiej.
1908 (19 lipca)
Poświęcenie kościoła przez biskupa wrocławskiego Jerzego kardynała Koppa.
1909
Postawiono główny ołtarz w prezbiterium.
1912 (lipiec)
Ustawiono statuę św. Jadwigi Śląskiej na placu kościelnym.
1913 (21 września)
Sprowadzenie relikwii św. Męczenników – biskupów Romana i Ptolomeusza oraz jednego z 38 współmęczenników.
1913
Budowa dużych rozmiarów żłóbka (dziś jeden z największych w Europie).
1913
Zawieszenie na wieżach pięciu dzwonów (zużytych później na cele wojenne w czasie I wojny światowej).
1914
Objęcie duszpasterstwem Panewnik, Ligoty i Piotrowic z przynależnością do parafii w Mikołowie.
1920
Zawieszenie czterech nowych dzwonów.
1925
Poświęcenie organów przez ks. administratora apostolskiego Augusta Hlonda.
1931
Zawieszenie piątego dzwonu poświęconego św. Antoniemu z Padwy.
1932
Powstanie drukarni.
1933 (1 września)
Utworzenie kuracji (opieki duszpasterskiej) dla Panewnik i Ligoty.
1934 (12 lutego)
Utworzenie parafii dla Panewnik i Ligoty.
1937 (8 lipca)
Początek budowy kalwarii panewnickiej.
od 1951 r. do 1999 r.
1950 – 1963
Wybudowano 15 kaplic różańcowych.
1951 (13 maja)
Początek kultu MB Fatimskiej w Panewnikach.
1954
Nadanie drugiego tytułu świątyni i parafii: „Wniebowzięcia NMP”.
1958 (23 lutego)
Uruchomienie kaplicy św. Antoniego w Starych Panewnikach.
1959
Nawiedzenie statuy MB Fatimskiej.
1960
Sprowadzenie z Fatimy figury Matki Bożej.
1964 (13 lutego)
Zmarł w opinii świętości o. Euzebiusz Wieczorek.
1966
Powstanie Franciszkańskiego Ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego (FODA).
1967 (29 października)
Wizyta prymasa Stefana kard. Wyszyńskiego i metropolity krakowskiego Karola kard. Wojtyły – przekazanie ram obrazu MB Częstochowskiej z diecezji katowickiej do diecezji krakowskiej.
1973 (19 lutego)
Wpisanie kościoła i klasztoru do rejestru zabytków.
1974 (12 listopada)
Papież Paweł VI podniósł kościół do godności Bazyliki Mniejszej.
1976 (12 maja)
Uroczystość nadania tytułu Bazyliki Mniejszej – bp H. Bednorz.
1990
Powstanie Franciszkańskiego Ruchu Ekologicznego oraz Festiwalu Piosenki Ekologicznej.
1992 (25 marca)
Utworzenie archidiecezji katowickiej.
1995 (październik)
Ukazał się pierwszy numer gazetki parafialnej „Głos Świętego Ludwika”
1995 (5-6 listopada)
Nawiedzenie relikwii św. Antoniego z Padwy.
1995 (24-25 listopada)
Powtórne nawiedzenie statuy MB Fatimskiej.
1995 (8 grudnia)
Ukoronowanie figury MB Fatimskiej przez Ks. Bpa Gerarda Bernackiego.
1998
Uroczyste obchody 90-lecia poświęcenia świątyni.
od 2000 r.
2000
Bazylika była kościołem jubileuszowym.2002 (22 grudnia)
100-lecie przybycia franciszkanów do Katowic.2003
Postawiono krzyże w miejsce przyszłych kaplic Tajemnic Światła.2004 (październik)
Reaktywowano gazetę parafialną „Głos Św. Ludwika”.2005
Rozbudowa żłóbka – dobudowa lewego skrzydła w nawie bocznej.2006
Rozbudowa żłóbka – dobudowa prawego skrzydła w nawie bocznej.2007 (24 marca)
Pierwsze Misterium Męki Pańskiej „Kalwaria Śląska”2007 (25 grudnia) – 2009 (2 lutego)
Rok Jubileuszowy 100-lecia konsekracji bazyliki.2008 (29 czerwca) – 2009 (29 czerwca)
Bazylika była kościołem jubileuszowym Roku św. Pawła.2008 (19 lipca)
100-lecie poświęcenia świątyni.2008 (15 sierpnia)
Poświęcenie jubileuszowego dzwonu przez o. bp. Herkulana Piotra Malczuka OFM z Ukrainy.2009 (12 lutego)
75-lecie erygowania parafii panewnickiej.2009 (listopad) – 2011 (listopad)
Generalny remont organów bazylikowych.2010 (23 maja)
Jubileusz 650 lat Ligoty i 430 lat Panewnik.2011 (czerwiec – listopad)
Wymiana posadzki oraz mebli w zakrystii bazylikowej.2012 (2 czerwca)
Poświęcenie kaplicy św. Huberta na kalwarii2012 (30 września) – 2013 (29 września)
Jubileuszowy Rok Świętych Męczenników Romana, Ptolomeusza i Towarzyszy.2013 (6/7 grudnia)
Pierwsza nocna adoracja Najświętszego Sakramentu – zapoczątkowanie dzieła wieczystej adoracji Najświętszego Sakramentu.2015 (maj)
Rozpoczęła się regularna całodobowa i całotygodniowa adoracja Najświętszego Sakramentu.2015 (8 grudnia) – 2016 (20 listopada)
Bazylika kościołem jubileuszowym Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia.2016 (6 stycznia)
Uroczyste uruchomienie nowej iluminacji bazyliki w ramach projektu „Bazylika światłem obleczona”.2016 (14 maja)
Jubileusz 50-lecia Franciszkańskiego Ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego (FODA)2016 (12 czerwca)
W ramach Artystycznego Weekendu w Panewnikach wystawiona została Opera Góralska „Ojciec Święty Jan Paweł II na Podhalu” autorstwa Franciszka Łojasa-Kośli z Poronina, będąca hołdem dla św. Jana Pawła II.2016 (19-25 lipca)
Światowe Dni Młodzieży. W ramach „Dni w diecezji” gościliśmy młodzież z Francji, Irlandii, Republiki środkowej Afryki oraz delegację młodzieży boliwijskiej pod opieką panewnickiego misjonarza o. Paschalisa, a także niespodziewanych gości z Włoch.2016 (27 sierpnia)
Uruchomiona została nowa strona internetowa parafii.2016 (11 września)
Na terenie naszej parafii zamieszkała rodzina syryjskich uchodźców z ogarniętego wojną Aleppo.2016 (13 października)
Wizyta ministra generalnego Zakonu Braci Mniejszych o. Michaela Perry’ego OFM i definitora generalnego o. Ivana Sesara OFM.2017 (30 stycznia)
Premiera filmu DVD pt. „Panewnicko Betlyjka” o historii i procesie powstawania panewnickiego żłóbka.2017 (17 lutego)
Parafia włączyła się w akcję pomocy rodzinom na dotkniętych wojną terenach Syrii „Rodzina-Rodzinie”.2017 (25 października – 14 listopada)
Gościliśmy w bazylice ołtarz adoracji Najświętszego Sakramentu „Światło Pojednania i Pokoju” wykonany przez p. Mariusza Drapikowskiego dla Centrum Modlitwy o Pokój w Sanktuarium Matki Słowa w Kibeho (Rwanda), czwarty z dwunastu ołtarzy adoracji powstających w pracowni p. Drapikowskiego.2017 (26 listopada)
Uroczyste obchody jubileuszu 75-lecia istnienia i działalności Chóru bazylikowego św. Grzegorza.2017 (8 grudnia)
Wizyta Prezydenta RP pana Andrzeja Dudy z małżonką z okazji koncertu kolędowego realizowanego przez TVP 1, z udziałem artystów polskiej sceny muzycznej, który wyemitowany został w programie I TVP w wigilię Bożego Narodzenia 2017r.2018 (30 stycznia)
Inauguracja akcji charytatywnej o zasięgu regionalnym i diecezjalnym pn. „Śląskie dzieciom z Aleppo”, której cel to zebranie funduszy na stworzenie ośrodka rehabilitacji psychologicznej dla dzieci – ofiar wojny w Syrii.2018 (16 czerwca)
Instalacja w bazylice i uruchomienie tzw. pętli indukcyjnej – rozwiązania technicznego umożliwiającego dobry odbiór dźwięku osobom używającym aparatów słuchowych.2018 (16-23 września)
Misje Parafialne pod hasłem „Odnówmy przymierze z Bogiem” prowadzili o. Symplicjusz Sobczyk OFM z Jabłonkowa (Czechy) i o. Syrach Janicki OFM z Panewnik.2018 (16-18 listopada)
VII Krajowe Forum Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu w Parafiach.2019 (styczeń – grudzień)
Rok 2019 – Rokiem O. Justyna Widucha OFM i O. Ansgarego Maliny OFM – z racji przypadających w tym roku rocznic śmierci: 50-tej O. Ansgarego (w styczniu) i 25-tej O. Justyna (w grudniu).2019 (1 czerwca)
Zakończenie i podsumowanie akcji „Śląskie dzieciom z Aleppo”.2019 (14 września)
Nasza parafia włączyła się w ogólnopolską akcję „Polska Pod Krzyżem”.2019 (3 listopada)
Ukazał się 200 numer miesięcznika parafialnego „Głos Św. Ludwika”